Reseñas Varias sobre este libro
Wat een schitterend boek! Ontroerend, kwetsbaar en openhartig geschreven. Aan het eind moest ik wel even een brok wegslikken.
De man van Frieda is plotseling overleden en nu is zij naar een verpleeghuis verhuisd. Langzaam maar zeker ontvouwt zich haar leven in dit boek waarvan de titel niet mooier gekozen had kunnen worden.
Een aanrader!
What a wonderful book! Touching, vulnerable and candidly written. I had to swallow a bit at the end.
Frieda's husband died suddenly and she has now moved to a nursing home. Slowly her life unfolds in this book whose title could not have been better chosen.65 s Katrien Van Wambeke197 66
Liefdevol geschreven. Prachtige zinnen.
Intens triest. Hartverscheurend. Ontroerend. Indrukwekkend.
En dat einde
Och Ietje toch
zo mooi ??51 s Robert Lambregts544 23
Wauw. Schemerleven van Jaap Robben is echt een van mijn favoriete boeken van het jaar. Wat een prachtig beschreven verhaal, met zoveel herkenning bij bijna alle personages. Wat zo bijzonder is aan dit boek is dat het eigenlijk qua verhaal niet heel speciaal lijkt. Er zijn zoveel vrouwen op latere leeftijd bezig met hun verleden, met wat er is gebeurd, met hoe ze verder geleefd hebben enzovoort. Maar de manier waarop het geschreven is, de fijne vertelwijze, waarbij je bij elk personage emoties voelt, en begrip of onbegrip kunt merken bij beslissingen, uitspraken en gevoelens. Het is lastig te omschrijven hoe dit boek me emotioneel raakte en hoe ik eigenlijk haast niet kan snappen dat Jaap Robben op het idee van dit verhaal is gekomen en het op deze manier op papier heeft weten te zetten. Ik denk echt dat de gemiddelde uitgever het idee voor dit verhaal als 'niet bijzonder genoeg' zou hebben bestempeld. Maar toch is het gelukt en ik ben heel blij dat deze op mijn pad kwam. Kleine opmerking voor mensen die het nog moeten lezen: laat even de tijdlijn van alles los. Ik zat me soms af te vragen van 'maar wacht die is zo oud, en die is zo oud, hoe kan het dan dat die...'. Dat wordt duidelijk naarmate je verder komt in het verhaal. Verder dikke 5 sterren, en die geef ik niet vaak.38 s1 comment Marco Wolf438 22
Een onthutsend verhaal van één generatie geleden. Een strijd tegen groot onrecht die vele vrouwen hebben gestreden en die anno 2024 zo ongelofelijk lijkt, maar echt van slechts kort geleden is. Teder geschreven, vol compassie en zeer precies op de gemoedstoestanden van de protagonisten, invoelbaar. Het boek bouwt prachtig op. De wijze waarop Frieda reageert op een motje, de mep die ze uitdeelt, de emoties bij een lidcactus, het wordt gaandeweg duidelijk waar dat vandaan komt. Herinneringen, verdriet, je kunt het wel wegstoppen, maar het haalt je een keer in. Robben heeft het zo geschreven dat je als lezer de pijn en het immense verdriet ervaart. Indrukwekkend.
nederlandse-literatuur33 s Chris111 33
Jaap Robben schreef een intens, ontroerend en hartverscheurend verhaal neer en hij deed dat met een taal die fijnzinnig, soms poëtisch en eenvoudig beeldend klinkt. Er staat geen hoofdstuk, scène of zin te veel of te weinig in. Alle personages voelen als van vlees en bloed en van Frieda of 'Ietje', zijn hoofdpersonage, blijft van begin tot eind een soort wrijving uitgaan die je steeds beter kan begrijpen en plaatsen, naarmate haar geschiedenis zich ontrafelt.
Ook dat ontrafelen, die perfecte compositorische balans tussen wat 'Ietje' als bejaarde vrouw in het heden beleeft en wat ze in het verleden als jonge vrouw doormaakte, doet Jaap Robben subliem. De verhaalontwikkeling voelt organisch aan, terwijl je gaandeweg gaat inzien hoe knap doordacht de opbouw is.
Minder aanwezig, maar net zo precies gedoseerd en ingebed, is de poëtische symboliek van de nachtvlinders. De mot die tijdens Frieda's eerste avond in het verzorginstehuis vast komt te zitten in het web van een spin aan de buitenkant van het raam - iets wat haar danig overstuur maakt - lijkt haar herinneringen aan die verzwegen voorhuwelijkse tijd met Otto te triggeren. Uiteraard leer je ook daar als lezer waar die fascinatie en angst vandaan komen.
Dat je als mannelijke auteur zo diep onder de huid en in het hoofd van een vrouwelijke protagonist kan kruipen, dwingt sowieso respect en bewondering af. Jaap Robben weeft tenslotte ook nog een aantal mooie details en beklijvende beelden door zijn pakkend en gevoelig verhaal (de voetjes, zowel die van haar overleden Louis als die van 'haar geheim') ... en toch houd ik het bij 4*; misschien omdat het onderwerp me ondanks de sublieme uitwerking niet meteen aansprak (hoewel ik heel blij ben dat ik het gelezen heb), maar wellicht omdat ik erop reken dat hij ooit een nóg betere roman zal schrijven.25 s Iwan203 64
De derde roman van Jaap Robben is wat mij betreft zijn meest intense en ontroerende. Jaap liet me glimlachen, genieten en wist me te ontroeren. Jammer dat het uit is.gelezen-in-202324 s Henk937
Een heel sterk boek over de wreedheid en hypocrisie van de maatschappij nog maar een halve eeuw geleden. We leren Elfrida in een van de eerste hoofdstukken kennen terwijl ze op het ijs van de Waal staat, en dit verraderlijk oppervlak is een goede metafoor voor wat haar overkomt in dit boek
Het enige wat jij hoeft te doen is te zwijgen en te bidden
Initieel lijkt dit een vrij standaard boek over een gevallen meisje, Elfrida die als tiener in 1963 voor de getrouwde Otto valt. Maar de auteur verteld haar verhaal, gemengd met haar afhankelijkheid in het heden, zo vaardig dat je geëmotioneerd achterblijft als lezer. Een raak boek.
Volledige review volgt.23 s Yara Anne36 2
Wát een boek. Hartverscheurend en pijnlijk frustrerend.
Met tranen over mijn wangen de laatste zin een aantal keer gelezen.
Och Ietje, wat had ik vrouwen als jij gegund dat ze zonder consequenties voor hun eigen liefde hadden mogen kiezen. Of op zn minst een fijne psychotherapeut hadden om al dat leed mee te delen. Al dat zwijgen en die eenzame pijn maken me boos. En tegelijkertijd besef ik me wat een vrijheid we sindsdien hebben, zonder die strenge kerkelijke moraal. Dank aan alle vrouwen die hier sinds de jaren zestig zo hard voor gevochten hebben.22 s Ron Roelandt113 12
Wat was het goede aan die goeie ouwe tijd? Wellicht dat we genoegen namen met hetgeen er was, wat we lazen, het weinige wat we zagen. Ik ben van het begin van de zestiger jaren, en hoewel er bij ons thuis veel mocht en veel kon, waren er dingen die slechts gefluisterd werden, zaken waar nog schaamte van gesproken werd. De provincie van de jaren zestig lag in de schaduw van de kerk, ook voor de families die minder straf geloofden. Respect - zonder te beseffen dat vrij respect meer waarde gehad zou hebben als opgelegd respect. Economische groei was dankzij het collectief. Regelmaat. Als de natuur. Lente, zomer, herfst, winter.
Tegen het decor van dat provinciaal Nederland in die beginjaren zestig wordt de 21-jarige Frieda aan het eind van zon strak omlijnde koude winter verliefd op Otto. Hij is de dertig al gepasseer, getrouwd bovendien. Frieda raakt in verwachting. Schande. Haar ouders geven haar, met hulp van meneer pastoor de kans zich terug in het gelid te plooien als ze haar kind afstaat. Otto geeft haar de kans abortus te plegen en opnieuw te beginnen. Friedas daad van verzet: ze kiest voor haar kind.
Ze ziet Otto voor het laatst als haar kind net geboren is, twee voetjes die ze in een doek gewikkeld in de armen van een vroedzuster de deur uitgedragen ziet worden. In een ziekenhuis komt ze bij, haar kind is dood, Otto weg, ze staat er helemaal alleen voor. De enige optie is thuis aan te kloppen, bij haar ouders die haar eerder de deur gewezen hebben. Vanaf dan wordt het kind letterlijk doodgezwegen.
Later trouwt Frieda met Louis, ze krijgen een zoon, Tobias. Geen van beiden weten iets over het kind dat hun echtgenote en moeder in een vorig leven gebaard heeft. Niemand weet het. Frieda heeft het zwijgen dat haar in dat jaar 1963 is opgelegd op geen enkele manier kunnen doorbreken. Een leven lang draagt ze het geheim met zich mee, nooit een woord, nooit de mogelijkheid om het immense verlies te verwerken, het verdriet een plaats te geven.
Ze is in de tachtig als Louis plotseling overlijdt. In plaats van elkaar troost te kunnen geven botst het steeds heftiger tussen moeder en zoon. Friedas innerlijke bitterheid laat geen enkele ruimte meer voor een straaltje zonnelicht of iets van positiviteit.
Natuurlijk gaat het boek verder, maar het heeft geen zin om meer van de inhoud prijs te geven.
Jaap Robbens Schemerleven maakt indruk. Niet alleen om hoe hij Frieda neer weet te zetten, maar vooral de manier waarop het verhaal geconstrueerd is. De beschreven gebeurtenissen zijn geconcentreerd in 1963 en vandaag, 2022. Daartussen liggen zestig jaar, die Robben bijna onbeschreven laat. Slechts enkele passages worden aangeroerd, lichte penseelstreken op een bijna wit doek. Maar precies op die manier weet hij perfect de beklemmende sfeer van Friedas leven weer te geven. Monddood, het is een uitdrukking die bij me opkomt. Het lijden dat voortkomt uit het moeten zwijgen.
Schemerleven is een ode aan het woord, het gesproken woord en het geschrevene.
Jaap Robben Schemerleven (2022)
????? (4,5/5)
PS: 1963, 1922. Andere werelden.
Je vind de volledige recensie, met een prent en een fragment, op mijn blog "Ron de tijd": https://rondetijd.blogspot.com/2023/0...
nederland nederlands23 s Nathalie Depoorter54 3
Voor mij is dit Het boek van 2022. Zo ontzettend mooi geschreven, korte maar heerlijke en vooral rakende zinnen. Een ontdekking en vooral een aanrader!22 s Sarah Sophie210 239
Zu Beginn konnte mich die Annäherung zwischen der sehr jungen, naiven Frieda und dem verheirateten Otto nicht abholen. Zu schnell waren die beiden mit ihrer Anziehungskraft..
Ich bekam aber im Laufe der Geschichte immer mehr Einblick in die Umstände unter denen Frieda lebte als junge Frau und wie sie versucht hat sich zu emanzipieren, von ihren Eltern abzunabeln und ihr Leben selbst in die Hand zu nehmen. Leider ging dabei einiges schief und sie tappte in sämtliche Fallen der damaligen Gesellschaft.
In der heutigen Zeitebene ist sie über 80, mürrisch geworden und sehr in sich gekehrt. Frieda hat ihren Mann Louis plötzlich und unerwartet verloren und muss aufgrund ihrer Hilfs- und Pflegebedürftigkeit aprubt ins Altenheim ziehen. Erst da beginnt sie aufzuarbeiten was sie ihr Leben lang verdrängt hat.
Ich mag die Sprache des Autors sehr, er schreibt schnörkellos und taktvoll in Szenen, die unter die Haut gehen. Als männlicher Autor hat er sich in die Gefühlswelt einer Frau sehr gut hineinversetzen können. Auch beschreibt er das Älterwerden, das Abrechnen mit dem eigenen Leben am Ende eines Solchen sehr eindringlich. Auch fand ich toll, dass man viele kleine niederländische Einflüsse beim Lesen merkt ( z.B Anismilch oder typisches Gebäck etc..)
Wie oft habe ich kopfschüttelnd da gesessen und wollte Frieda rütteln.. beeindruckend, wie sie all ihre Schicksalsschläge so überstanden hat. 4 Sterne ??21 s Merel Wildschut134 604
3,5 ??
Robben schrijft zijn personages met zoveel liefde; ik kan niet anders dan van ze gaan houden. Wat een kwetsbaar verhaal. Een frustrerend verhaal ook: waarom práten mensen niet met elkaar?! Al dat zwijgen.. zo pijnlijk. Wat had ik Frieda een ongelooflijk goede therapeut gewenst. Een CW: stilgeboorte.21 s Marieke (mariekes_mesmerizing_books)597 578
Actual rating 3.5 stars.
I needed to this book so much. I wanted to promote it because it was originally written in Dutch (my mother tongue) and translated into English, and the blurb sounded so intriguing. An 81-year-old woman who just lost her husband and thinks back to that winter of 1963 when she fell in love for the first time. With a married man. And becomes pregnant.
Ive seen so many images of that winter, one of the coldest ever. The Big Freeze, a year in which the Eleven Cities Tour was skated. Two hundred kilometers through wind and freezing cold, over canals and rivers, along bridges, and on again over the river. This tour was called the hell of 63. This was all I thought about when I started reading the book.
So, I was convinced I would love Frieda's memories. That particular winter, the love story, the pain. But in fact, I d the present time far more. At 81, Frieda is in need of care and after the death of her husband, she can no longer live alone. So, she moves to a nursing home. Then she starts thinking of her first love and the baby she carried, which no one knows about.
This story shows us so clearly how hard life can be when it's almost overbeing washed by so many different people who suddenly see your naked body only a few other people have ever seen. People who fuss and make decisions for you. Shame because of the things you don't remember or can't keep up with. But also the beautiful conversations between a twenty-something nurse who lost his mom and those recognizable cringy conversations with her son Tobias, who is constantly running for his mother but whose actions never seem enough. Because loneliness hits hard.
I really loved the present time but connected less to Frieda's past, even though I felt her pain. And I understand the importance of her story because secrets back then were shoved into a dark corner where no one would ever find them.
But about that hellish winter, I wanted to read about
That was only one chapter of the book.
So now Im in doubt. Because when I was halfway through the story, I longed to read more. And I shed a tear (or two). But I also skim-read some parts. For now, I am rounding my rating down. I might change my mind, though.
Thank you so much, World Edition, for this ARC!
Follow me on Instagram19 s2 comments Tamara115 13
Wat een ontdekking is dit boek. Meteen ook fan van Jaap Robben.
In "Schemerleven" leren we Elfrieda kennen, of beter "Ietje" want zo wordt ze het liefst genoemd. In een dynamisch vertelperspectief waarbij de lijn van het heden en verleden elkaar afwisselen, vertelt ze ons het verhaal van haar eerste liefde. Deze romance met een getrouwde man was helaas niet enkel rozegeur en maneschijn, en Jaap Robben slaagt erin om de lezer te betrekken bij het voelen van al deze emoties. Zeer knap geschreven. Niet enkel maakt hij de afstand tot de hoofdpersonages zeer klein, waardoor je als lezer zeer betrokken raakt, ook kan hij zijn personages zeer overtuigend neerzetten. Heel knap om als mannelijke dertiger een vrouw in al haar aspecten en intimiteit te kunnen weergeven, ook op hogere leeftijd. No-nonsense, zonder taboes, zonder te romantiseren. Dit boek is geschreven met heel veel liefde, respect en waardegevoel. Een boek dat diep raakt, waarvan je de personages niet meteen kan afschudden. Was even heel stil na de laatste pagina, en daar hoorde ook een traantje bij.20 s2 comments Anke97 72
Ontroerend mooi...
Werd er wat stil van bij het dichtslaan op het einde...23 s Lili Bammens450 34
Knap geschreven, ontroerend, maakte me soms triest.
Mooi taalgebruik.
Soms een beetje geforceerd (verzorger slaan als die washandje voor de ogen houdt bvb)maar toch in één ruk uitgelezen.
Het roept bij mij wel een paar vragen op die ik eens aan Nederlandse vriendinnen moet stellen: Stonden er in Nederland in 1963 nog huizen die tijdens WOII gebombardeerd werden en die nog steeds niet hersteld waren? Was de woningnood zo hoog dat er mensen in die krotten woonden? En zelfs op straat?
Gelezen voor de Damolegi leesclub - 3,5 ster.17 s1 comment Marlie Verheggen431
Na de eerste paginas durfde ik haast niet verder te lezen, maar stoppen kon al niet meer. Het kwam even bijna te dichtbij, gelukkig nam het verhaal een afslag waardoor het wat meer afstand nam. Wat niet wegneemt dat het me op de huid zat, ik het in mijn hart voelde, en in mijn buik akelige koprollen maakte.
Zeer intens verhaal, mooi, vreselijk en herkenbaar, en in mijn eigen stad geschreven.ebook17 s1 comment Jovana De250 11
Bijzonder thema geschreven door een mannelijke schrijver.
De basis: het leven van Ietje verloopt ietwat anders dan gepland op het moment dat ze Otto ontmoet. Dit gesitueerd in de beginjaren '60 waarin de tijden voor vrouwen toch anders waren dan vandaag de dag.
De inhoud: We volgen Ietje in twee periodes in haar leven, die van dat ze een jonge vrouw is en die wanneer ze op latere leeftijd haar man verliest en in een verzorgingstehuis terecht komt. We krijgen te lezen hoe de keuzes en de periode in de tijd waarin zij geleefd heeft invloed heeft gehad op haar hele leven en op haar verhouding tot haar zoon, het te verwachten kleinkind, haar man en eigenlijk ook zichzelf. Deze zijn zeer pakkend en beeldend neergezet vind ikzelf. De onmacht van Tobias, haar zoon, die na het overlijden van zijn vader opnieuw balans zoekt in de verhouding tot zijn moeder spreekt boekdelen. Maar ook de beklemming en de sociale keuzes die werden afgedwongen in haar jeugd lokken bijna een fysieke reactie uit. De kleine en grote reactie die uit Ietje komen nu ze in een verzorgingshuis terecht is gekomen, gedwongen in een leven van rouw en verlies, maken dat je meer begrip krijgt voor ouderdom en verdriet. En hoe ze uiteindelijk toch de confrontatie aangaat met haar verleden kan bijna alleen maar ontroering uitlokken.
De opbouw van het verhaal tussen verleden en heden, en hoe die in verbinding met elkaar staan is spelenderwijs gedaan en heeft een goed effect op het verhaal.
Het einde: Bij het einde werd mij eigenlijk duidelijk met welke motivatie Robben dit verhaal heeft geschreven. De opbouw van het hele boek kwam hier bij elkaar. Zeker een geslaagd einde.18 s Nike448
Ik kan alleen nog maar een oooooh toevoegen aan de vele ooooohs en aaaaaahs. De lofzangen zijn terecht. Dit boek laat je niet onberoerd, het is met zoveel inlevingsvermogen en zachtheid geschreven.
Ja, ik heb geweend. En neen, ik ween niet gemakkelijk bij een boek.
Maar dat einde!
Krak, zei mijn hart. 15 s Vincent Coomans139 34
Och, wat een wondermooi en hartverscheurend boek!!
Autor del comentario:
=================================